99 Ngày Spring — Ngày 06: @Configuration & @Bean

Ngày 05 khép lại bằng một câu hỏi treo: máy quét chỉ thấy class của bạn — còn class của thư viện ngoài, nơi không thể mở source ra dán @Component, thì sao? Hôm nay là câu trả lời: @Configuration và @Bean — đăng ký bean "thủ công" bằng Java thuần, và cũng là mảnh ghép cuối để mai này đọc hiểu auto-configuration của Spring Boot.

@Bean — công thức nấu bean bằng tay

@Configuration đánh dấu một class là "sổ công thức"; bên trong, mỗi method mang @Bean là một công thức: Spring gọi method và đưa giá trị trả về vào container như mọi bean khác. Còn chính config class thì ai tìm ra? Vẫn là component scan của Ngày 05 — @Configuration cũng là một @Component chuyên môn hóa, nên nó phải nằm dưới package gốc như thường lệ:

@Configuration            // class "sổ công thức" — bản thân nó cũng là beanpublic class AppConfig {

    @Bean                 // tên bean mặc định = tên method: "objectMapper"
    public ObjectMapper objectMapper() {
        ObjectMapper mapper = new ObjectMapper();
        mapper.registerModule(new JavaTimeModule());
        return mapper;    // giá trị trả về được đưa vào container
    }
}

• Tên bean mặc định = tên method (objectMapper) — muốn khác thì @Bean("tenKhac").

• Với container, bean từ @Bean và bean từ @Component bình đẳng tuyệt đối — tiêm vào nơi khác bằng constructor y như Ngày 04.

• Method @Bean chạy một lần lúc khởi động (scope singleton mặc định) — không phải mỗi lần ai đó cần bean.

Khi nào cần @Bean?

• Class của thư viện ngoài — ObjectMapper của Jackson, RestClient, DataSource… bạn không sửa được source của họ.

• Khởi tạo cần logic — builder nhiều bước, đọc cấu hình, chọn implementation theo điều kiện.

• Nhiều bean cùng kiểu với cấu hình khác nhau — ví dụ 2 RestClient trỏ 2 API.

@Configurationpublic class HttpConfig {

    @Bean
    public RestClient githubClient() {
        return RestClient.builder()            // class của thư viện —
            .baseUrl("https://api.github.com") // không thể mở source ra
            .build();                          // dán @Component được!
    }
}

Quy tắc nhớ nhanh: class của mình → dán nhãn (@Component/@Service… — Ngày 05); class của người khác hoặc cần logic khởi tạo → viết công thức @Bean.

Tiêm phụ thuộc giữa các @Bean

@Configurationpublic class ReportConfig {

    @Bean
    public ReportFormatter formatter() {
        return new ReportFormatter();
    }

    @Bean  // tham số được container TIÊM vào — như constructor injection
    public ReportService reportService(ReportFormatter formatter) {
        return new ReportService(formatter);
    }

    @Bean  // gọi thẳng formatter() cũng được — CGLIB chặn lời gọi
    public ReportPrinter reportPrinter() {
        return new ReportPrinter(formatter()); // → trả ĐÚNG bean singleton,
    }                                          //   không tạo mới!
}

Hai cách nối bean trong config: khai báo tham số cho method — container tự tiêm, đúng tinh thần constructor injection — hoặc gọi thẳng method @Bean khác. Cách thứ hai trông như "new mỗi lần gọi" nhưng không: Spring dựng một subclass CGLIB của config class, chặn mọi lời gọi method @Bean và trả về đúng bean singleton đang nằm trong container.

• @Configuration(proxyBeanMethods = false) — "lite mode" — tắt phép thuật đó: gọi chéo method lúc này là new thật; Boot dùng nhiều trong auto-configuration để khởi động nhanh hơn.

• Vì vậy hãy ưu tiên kiểu tham số: rõ ràng, không phụ thuộc proxy, chuyển sang lite mode không vỡ.

@Component vs @Bean — chọn cái nào?

• @Component và họ hàng: dán lên class của bạn, máy quét tự tìm — mặc định cho code của chính mình.

• @Bean trong @Configuration: công thức cho class ngoài, khởi tạo phức tạp, hoặc nhiều biến thể cùng kiểu.

• Trong container hai loại không khác gì nhau: cùng vòng đời, cùng được tiêm, cùng là singleton mặc định.

Và một bí mật nho nhỏ: auto-configuration của Spring Boot (Ngày 02) thực chất là hàng trăm class @Configuration viết sẵn với các @Bean có điều kiện — bạn thêm starter nào, bộ công thức ấy kích hoạt. Ngày 10 ta sẽ mở hộp đen này bằng @Conditional.

Bài tập nhỏ

• Tạo AppConfig với @Bean trả về ObjectMapper tùy chỉnh, tiêm vào một @Service và serialize thử một object có LocalDate.

• Khai báo 2 bean RestClient cùng kiểu (2 baseUrl khác nhau) rồi tiêm theo kiểu — đọc kỹ lỗi Spring báo; thử sửa bằng tên bean trùng tên tham số.

• In getBeanDefinitionNames() (Ngày 03) và tìm các bean sinh từ config — xác nhận tên mặc định đúng bằng tên method.

• Đổi @Configuration thành @Component rồi gọi chéo 2 method @Bean — đoán xem còn là singleton không? (Gợi ý: @Component chạy lite mode — không có CGLIB.)

Kết luận

Giờ bạn có đủ hai con đường tạo bean: dán nhãn cho class của mình, viết công thức @Bean cho class của người khác — và hiểu vì sao gọi chéo method trong @Configuration vẫn ra singleton. Nhưng singleton là gì mà nhắc mãi? Ngày 07: bean scope & lifecycle — singleton/prototype/request, @PostConstruct & @PreDestroy. Hẹn gặp lại!